Ponad 410 tysięcy złotych wypłaconych bez podstawy prawnej, nierozliczone różnice w majątku gminnym, nieprawidłowo prowadzony audyt, zawyżony dodatek funkcyjny, niewykorzystany urlop burmistrza i opóźnienia w zamówieniach publicznych. Regionalna Izba Obrachunkowa w Zielonej Górze zakończyła kompleksową kontrolę Miasta i Gminy Wschowa, wskazując naruszenia przepisów, osoby za nie odpowiedzialne oraz formułując 13 wniosków pokontrolnych.
Kontrola prowadzona od 23 kwietnia do 2 września 2026 roku obejmowała przede wszystkim rok 2025, choć w niektórych przypadkach sprawdzano również wcześniejsze okresy. Kontrolerzy przyglądali się nie tylko wydawaniu publicznych pieniędzy, ale również rachunkowości, gospodarowaniu majątkiem, organizacji audytu, wynagrodzeniom, zamówieniom publicznym i dotacjom. Wystąpienie pokontrolne z 29 października 2026 roku pokazuje, że część problemów dotyczyła pojedynczych uchybień, inne natomiast obejmowały działania prowadzone przez wiele miesięcy.
Ponad 410 tysięcy złotych bez podstawy prawnej
Największe kwoty wskazane przez RIO dotyczą dotacji dla niepublicznych przedszkoli, których rozliczenia opisywaliśmy już we wrześniu, kiedy gmina zaczęła domagać się od placówek zwrotu znacznych sum.
Kontrolerzy ustalili, że przez cały 2025 rok gmina przekazywała Niepublicznemu Przedszkolu „Złota Rybka u Dula” oraz Niepublicznemu Przedszkolu Sióstr Salezjanek dodatkowe pieniądze, określane mianem „dodatkowej pomocy”, choć ich wypłacanie w tej formie nie miało podstawy prawnej.
Łącznie było to 410 391,13 zł, z czego 259 257,31 zł trafiło do przedszkola „Złota Rybka u Dula”, a 151 133,82 zł do Przedszkola Sióstr Salezjanek.
RIO wykazała również błędy w obliczaniu podstawowej kwoty dotacji, ustalaniu statystycznej liczby uczniów oraz stosowaniu stawek, które w jednych miesiącach były zaniżane, w innych zawyżane. Nieprawidłowo przeprowadzono nawet grudniową aktualizację, której celem było poprawienie wcześniejszych błędów. Dochodziły do tego opóźnienia w publikowaniu wymaganych informacji w Biuletynie Informacji Publicznej.
Za zasadnicze nieprawidłowości w naliczaniu i wypłacaniu dotacji RIO wskazała jako odpowiedzialnych burmistrza Konrada Antkowiaka oraz ówczesną dyrektor Biura Oświaty i Spraw Społecznych.
Wcześniej gmina sama wykryła błędy i zaczęła kierować do przedszkoli wezwania do zwrotu pieniędzy. Wyniki kontroli RIO pozwalają jednak postawić również pytanie o odpowiedzialność osób, które przez kolejne miesiące zatwierdzały nieprawidłowe rozliczenia. Same wezwania do zwrotu nie przesądzają przy tym o ostatecznej zasadności i wysokości dochodzonych należności.
Nierozliczone różnice w majątku gminy
Kontrolerzy stwierdzili, że wyniki inwentaryzacji majątku według stanu na 31 grudnia 2025 roku nie zostały należycie udokumentowane ani powiązane z zapisami księgowymi. Nie wyjaśniono również i nie rozliczono różnic między stanem rzeczywistym, ustalonym podczas spisu z natury, a stanem wykazanym w księgach rachunkowych.
RIO wskazała naruszenie ustawy o rachunkowości, przypisując odpowiedzialność burmistrzowi i skarbnikowi.
W wystąpieniu nie podano jednak, jakich konkretnie składników majątku dotyczyły rozbieżności ani jaka była ich wartość. Nie wiadomo więc, czy chodziło wyłącznie o błędy w ewidencji, czy również o rzeczywiste niedobory. Są to informacje, które gmina powinna szczegółowo wyjaśnić, ponieważ mieszkańcy mają prawo wiedzieć, czego dotyczą niezgodności ujawnione w dokumentacji majątku samorządowego.
Audyt niezgodny z przepisami i błędy w wynagrodzeniach
RIO zakwestionowała także sposób prowadzenia audytu wewnętrznego. Przy przekroczeniu ustawowego progu 100 milionów złotych w budżecie gmina powinna zatrudniać audytora, tymczasem w 2025 roku korzystała z usług zewnętrznego podmiotu. Kontrolerzy uznali to za naruszenie ustawy o finansach publicznych, wskazując burmistrza jako osobę odpowiedzialną.
W innym przypadku pracownikowi urzędu przyznano dodatek funkcyjny w wysokości 2800 zł miesięcznie, choć regulamin przewidywał maksymalnie 2700 zł. Przez trzy miesiące wypłacono więc łącznie o 300 zł brutto za dużo. Odpowiedzialność za tę nieprawidłowość RIO przypisała sekretarzowi.
Kontrola wykazała również, że burmistrzowi nie udzielono w terminie 17 dni zaległego urlopu za 2022 rok, co doprowadziło do naliczenia i wypłacenia ekwiwalentu w związku z zakończeniem kadencji. Łączna kwota ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z okresu od listopada 2018 do maja 2024 roku wyniosła 16 358,08 zł brutto. RIO zakwestionowała nieudzielenie zaległego urlopu w wymaganym terminie, wskazując jako odpowiedzialnych zastępcę burmistrza i sekretarza.
Niekompletny okazał się również plan wykorzystania gminnego zasobu nieruchomości na lata 2025–2027, w którym zabrakło wymaganych danych dotyczących powierzchni nieruchomości, budynków i lokali.
Remiza i droga. Ogłoszenia wiele miesięcy po terminie
Przy rozbudowie remizy strażackiej w Wygnańczycach oraz remoncie drogi gminnej w Konradowie kontrolerzy stwierdzili naruszenie przepisów Prawa zamówień publicznych dotyczących terminów publikowania ogłoszeń o wykonaniu umów.
W przypadku remizy, której ostateczna wartość wyniosła 1 027 775,63 zł brutto, prace zakończono w listopadzie 2025 roku, natomiast ogłoszenie opublikowano dopiero 9 czerwca 2026 roku. Podobnie było w Konradowie, gdzie roboty odebrano w kwietniu 2025 roku, a informację zamieszczono w czerwcu następnego roku.
RIO wskazała odpowiednio zastępcę burmistrza i burmistrza jako osoby odpowiedzialne. Nie zakwestionowała przy tym w wystąpieniu samej legalności robót dodatkowych, lecz niedotrzymanie ustawowego terminu publikacji ogłoszeń.
A gdzie w tym wszystkim jest kontrola zarządcza?
W końcowej części wystąpienia RIO wskazuje, że przyczynami nieprawidłowości były nieprzestrzeganie lub niewłaściwa interpretacja przepisów, omyłki i przeoczenia. Jednocześnie zaznacza, że w pozostałym zakresie objętym kontrolą nie stwierdzono uchybień.
Trudno jednak pominąć pytanie o sposób funkcjonowania kontroli zarządczej w urzędzie, skoro przez wiele miesięcy można było stosować nieprawidłowe stawki dotacji, nie rozliczono różnic w majątku gminnym, a obowiązki wynikające z przepisów dotyczących audytu czy zamówień publicznych nie były wykonywane prawidłowo.
Zgodnie z art. 53 ustawy o finansach publicznych kierownik jednostki odpowiada za całość jej gospodarki finansowej, natomiast art. 69 nakłada na burmistrza obowiązek zapewnienia funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej.
Nie oznacza to oczywiście, że burmistrz powinien osobiście obliczać dotacje, prowadzić księgowość czy sprawdzać każdą fakturę. Od tego zatrudnia się pracowników i organizuje odpowiednie komórki urzędu. Odpowiedzialność kierownictwa obejmuje jednak również zapewnienie takich mechanizmów nadzoru, które pozwalają wykrywać błędy na bieżąco, zanim staną się wielomiesięczną praktyką.
Późniejsze wykrycie nieprawidłowości nie jest tym samym co skuteczna kontrola podczas podejmowania decyzji i wydatkowania pieniędzy. Wystąpienie RIO pokazuje skutki uchybień oraz wskazuje odpowiedzialnych, nie przesądzając jednak o ich indywidualnej odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych, która wymaga odrębnego postępowania.
Radni mają co kontrolować. Pytanie, czy zechcą
Wyniki kontroli RIO dają również szerokie pole do działania radnym obecnej kadencji, gdyby rzeczywiście chcieli w pełni wykonywać swój mandat kontrolny, zamiast ograniczać aktywność do udziału w sesjach, komisjach i głosowaniach.
Art. 18a ustawy o samorządzie gminnym wyraźnie stanowi, że rada kontroluje działalność burmistrza, a jednym z instrumentów tej kontroli jest komisja rewizyjna. Radni mogą żądać dokumentów, zadawać pytania i domagać się wyjaśnień dotyczących gospodarowania publicznymi pieniędzmi.
Mogliby więc ustalić, jakie konkretnie różnice wykryto podczas inwentaryzacji majątku, kto zatwierdzał nieprawidłowe dotacje, dlaczego audyt prowadzono niezgodnie z ustawą, czy podjęto działania wobec osób wskazanych przez RIO i w jaki sposób urząd zamierza wykonać zalecenia pokontrolne.
Nie wymaga to żadnych nadzwyczajnych uprawnień ani prowadzenia kolejnej kompleksowej kontroli. Wystarczy skorzystać z ustawowych możliwości, zapoznać się z dokumentacją i konsekwentnie egzekwować odpowiedzi.
Rada Miejska nie jest przecież wyłącznie miejscem zatwierdzania uchwał przedstawianych przez burmistrza. Ma również kontrolować jego działalność, szczególnie wtedy, gdy niezależna instytucja państwowa stwierdza naruszenia przepisów i wskazuje osoby odpowiedzialne.
Trzynaście wniosków pokontrolnych RIO to trzynaście konkretnych powodów, aby radni zainteresowali się sposobem funkcjonowania urzędu. Mieszkańcy mają prawo oczekiwać nie tylko informacji, że zalecenia zostaną wykonane, ale również wyjaśnienia przyczyn błędów, ich rzeczywistych skutków i działań podjętych wobec osób za nie odpowiedzialnych.
Pozostaje sprawdzić, czy radni zechcą zająć się tymi ustaleniami, czy poprzestaną na przyjęciu kolejnej informacji do wiadomości.
Tekst powstał we współpracy redakcji wschowa.news z podcastem „Pod Wpływem Wschowy”.
Źródło: Wystąpienie pokontrolne Regionalnej Izby Obrachunkowej w Zielonej Górze z 29 października 2026 r., znak RIO.I.0820.10.2026.
Wcześniej na wschowa.news: Gmina najpierw powiedziała, że jest dobrze. Potem — że trzeba oddać setki tysięcy.

